Fetret Devri ile Çelebi Mehmed'in Taht'a Çıkmasından Sonra Cereyan Eden Hadiseler - Türk Otağı

Fetret Devri ile Çelebi Mehmed’in Taht’a Çıkmasından Sonra Cereyan Eden Hadiseler

Dört Osmanlı şehzadesinin savaşı ile geçen fetret dönemi Çelebi Mehmed’in kardeşlerine üstünlük sağlaması ile 1413 yılında nihayet son bulur. Mehmet Osmanlının 5. Sultanı olarak adına hutbe okutur. Timurun oğlu Şahruh, Çelebi Mehmed’in tek kalmasından ve Anadolu’da kurdukları düzenin bozulmasından rahatsız olur. Sultan Mehmed’e bir ulak ile haber göndrir ve ”Osmanlı töresine göre kardeşlerinden her birisini ortadan kaldırmışsın, can kardeşlerin arasında bu hareket tarzı İlhanlı töresine uygun düşmez” diyerek göz dağı vermek ister. Çelebi Mehmed, Şahruh’a hitaben “Kardeşler hakkındaki öğütleriniz baş üstüne lakin Osmanlı devletinin başlangıcından beri atalarımız müşküllerini tecrübe ile çözmüşlerdir. İki padişah bir memlekette barınamaz hususi ile bizim etrafımızdaki düşmanlarımız daima fırsat beklerler” cevap vermiştir. Sultan 1. Mehmed, Şahruh’a etraftaki düşmanların daima fırsat beklediklerini söylemekte hiçte haksız değildir. Zira Osmanlı’da ne zaman bir veraset intikali olsa Bizans’tan destek alan bir şehzade isyana kalkış ya da Anadolu beyliklerinden biri bir yerleri işgal etmişti. Sultan Mehmed bunların hepsinin bilincindeydi.

fetret devri 1
1

Buna rağmen 1413 yılında Osmanlı fetretten henüz kurtulmuşken başka bir şehzadenin Rumeli’de ortaya çıktığı görülür. Emir Süleymanın oğlu şehzade Orhan çelebi amcası Mehmed’in saltanatına karşı isyana kalkışır. Bu şehzade daha öncede 1412’de yine Bizans eliyle diğer amcası Musayada isyan etmişti ancak başarılı olamamış yenilmiş ve Selanik kalesine sığınarak canını zor kurtarmıştı. Bu seferde işi kolay değildi.

çelebi mehmed han
çelebi mehmed han

Osmanlı tarihçisi Aşık Paşazade Bizans imparatorunun anlaşma gereği Orhan Çelebi’yi İstanbuldan çıkardığı ve bahtsız şehzadenin yalnız kaldığını yazar. Kardeşlerinden sonra bir de yiğeni ile mücadele etmek zorunda kalan birinci Mehmed, Orhan çelebinin canına kıymak istemez. Bir daha isyana kalkışmasına engel olmak için gözlerine mil çektirir. Tarihçi aşık paşazadenin değimi ile “dünya gözünü örter, gönül gözünü açar.” Orhan çelebi ömrünün sonuna kadar Bursa’da kalacak ve bir daha herhangi bir isyana kalkışmayacaktır.

Sultan Mehmed, yiğeninin isyanını bastırdıktan sonra Anadoludaki kalkışma hareketlerini de başarılı bir şekilde bastırır. Bizans’ın yanı sıra Venedik ve balkan devletleri ile de anlaşma yaparak Osmanlı topraklarında bir huzur ortamı tesis etmeye çalışır. Bu gelişmeler Osmanlının yeniden toparlandığının işaretidir. Dolayısıyla Timirun Ankara savaşı sonrası kurduğu Statiko düzen bozulmak üzeridir. Timurilerin yeni hümdarı Şahruh buna izin vermeyecektir.

O tarihe kadar kendinden haber alınamayan ve öldüğü var sayılan çelebi aslında yaşamaktadır. Timurilerin başkenti Semerkand’da esir tutulmuş, zamanı gelince kullanılmak üzere bekletilmiştir.

Timurlu topraklarında çıkan Mustafa çelebi esir edildikten yıllar sonra ocak 1415te ata toprağı Anadoluya ayak basar. İlk olarak Trabzon Rum imparatoruna sığınır. Burada gerçek bir şehzade olarak kabul görür ve desteklenir. Osmanlının düşmanlarına göre Mustafa çelebi düzmece değildir. Hakkı gasp edilmiş bir şehzadedir.

şehzade isyanları

Mustafa çelebi Venedik ve Bizansa adamlarını gönderir ve iş birliği teklif eder olumlu cevap alınca da Konya’ya geçer burada Karamanoğlu İbrahim bey ve istendiyar beyden destek sözü alan şehzade, Kastamonu üzerinden deniz yolu ile Eflak’a geçer. Eflak voyvadasından da destek alan Mustafa hemen Rumeli’ye intikal eder. Burada aydın oğlu Cüneyt beyle görüşüp ortak hareket etmek üzere anlaşırlar. Zira Cüneyt bey fetret dönemindeki tutumu nedeni ile sultan 1. Mehmed ile hasım durumundadır. Bu dönemde merkezi yapıya bağlı devşirme kapı kulları ile Rumeli’de faaliyet gösteren akıncı gaziler arasında bir rekabette söz konusudur. Bu durum muhakkak ki isyancıların destek bulmasını kolaylaştırır. Böylece 1415 yılında yeni toparlanmaya başlayan Osmanlı devletine karşı Rumeli’de bir şehzade isyanı daha olgunlaşmaya ve gelişmeye başlar. Arkasına Bizans Venedik eflak ve beylerin desteğini alan Mustafa çelebi 1416 yılının son baharında Rumeli’de isyan sancağını açar. Bu isyan fetretten tam kurtulamayan Osmanlı topraklarında başka sorunların doğmasına da neden olur. Sultan Mehmedin karşısına çıkan yeni sorunun merkezinde şeyh Bedreddin vardır. Musa çelebi döneminde kazaskerlik yapan şeyh Bedreddin 1. Mehmed tarafından azledilmiş, ilmine hürmeten Bursa’ya gönderilmiş ve kendisine 1000 akçe maaş bağlanarak kontrol edilmek istenmiştir. Ancak 1416’da müridlerinden Börklüce Mustafa urla yarımadasında aydın bölgesinde adam toplayıp isyana kalkışınca Şeyh Bedreddin de harekete geçer. Bursa’dan ayrılıp isyana destek arar.

O sırada Mustafa çelebinin isyanı sebebi ile Rumeli’de bulunan 1. Mehmed isyancıların üzerine veziri azam Bayazid paşa ile büyük oğlu şehzade Murad’ı gönderir. Kanlı çarpışmalar sonrası asiler bozguna uğratılır ve cezalandırılır. 1. Mehmed’de şeyh Bedreddin’i koruyan eflak voyvodası Mirça’nın üzerine yürür Silistre’ye girer. Yapılan mücadeleler sonucu Mirça geri çekilir şeyh ele geçer ve idam ettirilir. Bütün bu süreçte Anadoludaki beyliklerde bir takım isyan girişimlerinde bulunur bir çok bölgede mücadeleler olur. Osmanlı için tarih yine tekerrür ediyordu. Yine bir Osmanlı şehzadesi taht müddeisi olarak ortaya çıkmış ve isyanlar zincirleme bir şekilde patlak vermişti. Bu durum Bizans içinde bir avantaj doğuruyordu.

Sultan 1. Mehmed fetret dönemi sebebi ile şehzade isyanları konusunda deneyimlidir. Hemen ordusuyla yola çıkar ve Mustafa çelebinin kuvvetlerini Selanik yakınlarında karşılar. İki ordu arasında çetin bir savaş olur. Osmanlı ordusu karşısında tutunamayan asiler dağılır Mustafa çelebi ve Cüneyt bey kaçarak Selanik kalesine sığınır. Kenti kuşatan 1. Mehmed isyancıların teslimini ister. Kale komutanı imparatorun izni olmaksızın sığınmacıları teslim etmeyeceklerini bildirir. Nihayetinde imparator 2. Manuel ile 1. Mehmed arasında bir anlaşma yapılır. 1417 yılının ocak ayında yapılan anlaşmaya göre sultan mehmed hayatta iken mustafa çelebi serbest bırakılmayacak ve bizansa her yıl 300bin akçe ödenecektir.

Anlaşma üzerine sultan 1. Mehmed bursaya döner. Mustafa çelebi ve cüneyd beyse Limni adasına sürgüne yollarnır. Yeni bir isyan için koşulların oluşmasını beklerler. Bu şekilde şehzade mustafa çelebinin isyanı bir dönem bastırılmış olur. Aynı dönem bizansın elindeki bir başka Osmanlı şehzadesi yıldırım bayazidin en küçük oğlu kasım çelebi veba salgınında hayatını kaybeder. Batılı kaynakların aktarımına göre İstanbul’a defnedilmiş, herhangi bir isyana alet olmadan kısa ömrünü tamamlamıştır. Sultan 1. Mehmed saltanatı boyunca mustafa çelebinin bir daha isyan etmemesi için elinden geleni yapar. Sorunları savaşmadan diplomasi ile çözmek için özel bir gayret gösterir.

Kaynaklar Bizans imparatoru manuel ile sultan mehmed arasında saltanatın intikali konusunda bir mutabakat olduğundan bahseder. Buna göre 1. Mehmedden sonra yerine büyük oğlu şehzade murad geçecek diğer oğlu mustafa ise anadoluda sancak beyi olarak kalacaktır. Küçük oğulları mahmud ile Yusuf ise bizansa rehin  verecek, karşılığında Bizans babasının yerine şehzade muradın hükümdarlığını kabul edecek ve herhangi bir şehzade isyanına destek vermeyecektir. Bu şekilde saltanat sorunsuz bir şekilde el değiştirmiş olacaktır.

Sultan 1. Mehmed 1421 yılında bir sürek avı sırasında kaza geçirir ve ağır bir şekilde yaralınır. Durumu umutsuzdur. Aşık paşazadenin aktarımında sultan mehmed öleceğini anlaması üzerine vezirlerini çağırarak vasiyetini bildirir. “Hemanki Başını yastığa koydu vezirleri cem etti” “Tiz ulu oğlum muradı getirin” dedi. Çeşni başı elvan beyi gönderdi. “İtti ben hod bu döşekten kurtulamazın murad gelmeden ben ölürün memleked birbirine dokuşur tedarik edin benim vefatım duyulmaya” dedi.

Ancak 1. Mehmed oğlu yetişemeden vefat eder. Bu sırada sultanın rahatsızlığı duyan Bizans elçisi Edirne sarayının kapısında kabulünü beklemekte buda yetmiyormuş gibi silahtar ağalarda sultanın iyi olduğu haberini almak için ısrar etmektedir. Bayazid, İbrahim ve hacı ivaz paşalar tarihte eşi benzeri görülmemiş takdirler uygulayarak sultan mehmed’in vefatını saklamayı becerirler. Kapıkulları sahte emirlerle göreve gönderilir, divanlar toplanır, yeni çerilere sefer emri çıkarılır sancak ve tımar verilerek tımarlar verilir geri alınır, hekimler çağırılır ilaçlar yazdırılır derken haftalarca oyalanır. Paşalar farkındadır. Sultanın öldüğü ve taktın boş kaldığı duyulursa yeni isyanların patlak vermesi işten bile değildir. Niyahetinde tam 42 gün sonra şehzade murad bursaya varır. 2. Muradın cülüsündan sonra anca 1. Mehmedin vefatı duyurulur. Naaşı edirneden bursaya getirilerek yeşil türbeye defnedilir.

Beğen ve Paylaş

Fetret Devri ile Çelebi Mehmed’in Taht’a Çıkmasından Sonra Cereyan Eden Hadiseler” için bir yorum

  • Ağustos 15, 2018 tarihinde, saat 8:52 am
    Permalink

    osmanlının ilk zamanlar uyguladığı istimval ve iskan politikası fetret devrinde toprak kaybetmesine engel oldu. güzel yatırımların sonucu 13 yıllık kargaşada kayıpsız atatıldı

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

shares