Bilge Kağan Kimdir? Tonyukuk marifeti ile Orhun yazıtlarının yazılması…

Çin denizinden hazar denizine kadar uzanan toprakları tek bir devlet haline getirmiş büyük bir komutan. Türkçenin bir yazı dili olduğunu dünyaya kabul ettirmiş bir hükümdar bilge kağan…

bilge kağan
bilge kağan

Senelerden 683’tü 40 günlük kağan çocuğu kam ananın kucağındaydı. Kam ana İlteriş kağanın oğlunu Türk töresine uyarak bedeni çelikten güçlü ve ruhu su kadar berrak olsun diye buz gibi suyun içine bıraktı. Bilge ve kardeşi Külteğinin en büyük eğlenceleri kağan babalarının gözüne girebilmek için Tonyokukun hakemliğinde güreşmek. Ancak bu neşeli yıllar babaları vefat edince ne yazık ki sona erdi. Kağanlığa seçilen amcası Kültigini yanına alarak bilgeyi ise Tonyokuk’a emanet etti. Hocası onu çevikleştirmek için nehirde çıplak elle balık yakalattı. Güçlendirmek için ayılarla güreştirerek tam bir yağız haline getirdi. 17 yaşında kılıcını kuşanıp ilk seferine çıktı. Son baharın sarı yapraklarını döktüğü sık bir ormanda isyan etmiş Kırgız beyliği ile karşılaştı. Bilge tiginin herkesten keskin oku havayı bıçak gibi keserek Kırgız kağanın ciğerine saplandı. Tonyukuk oğlu kadar sevdiği bilge tigin ile en küçük kızını evlendirdi. Tüm Ötügenin katıldığı görkemli düğünde Çin imparatorunun uşakları geceyi gündüze çeviren unutulmaz bir havai fişek gösterisi düzenledi.

tonyukuk
tonyukuk

Tonyukuk liderliğinde batıya doğru ilerleyip kızıl kum çölüne giren ordu 701 yılında Arap bir kabileye konuk oldu. Onurlarına verilen ziyafetine katılan bilge tegin ile Göktürkler ilk kez İslamiyetle tanıştı. Kağan amcasının ölüm haberi gelince Ötügene geri döndüler. Kurultaydan kağanlık için kuzeni inal ve kendisi arasında bir oylama yapıldığında yaşlıların elleri daha tecrübeli olan inal yabgu için kalktı. Ancak ordu bilgeyi kağanlığa yakıştırıyordu. İnal kağanın çadırının önüne her gün 3er 5 er mızrak saplamaya başladılar. Mesaj netti. İnal kağan bilgeyi yanına çağırdı. Zümrüt katmalı kendi kılıcını vererek önünde diz çöktü. Bilge kağanın ilk işi büyük bir Çin seferine çıkmak oldu. Çin imparatoru ile barış imzalanınca veziri tonyukuk ile pekini ziyaret etti.  Şehrin binlerce kitaplı kütüphanesine hayran olan kağan kararını vermişti. Yaşadıklarını yarınlara aktarmak için bir anıt dikmek. Bu amaçla Orhun nehrinin kıyısına iki taş dikildi. Tükçe’nin yazılı ilk eserleri olan bu taşlarda tonyukuk hocalığı ve kültiginin kahramanlıkları yarınlara aktarılıyordu.

orhun yazıtları
orhun yazıtları

En büyük rüyası ötügene bir kale inşaa etmekti. Onu danışmak için tonyukukun ormanlar işçindeki ıssız çadırına gittiğinde yaşlı adamı hasta yatağında buldu. Vefat eden devlet adamının tabutu şehre kadar omuzlarda taşındı. Bilge kağanın son hayali Çindeki yasak şehirdi. Orta Asyadaki tüm kavimleri bir araya getirerek oluşturduğu büyük ordu kamp kurmuş emirleri bekliyordu. Ancak içtiği son kımızdan sonra hastalanarak yatağa düştü. Göktürk kağanı zehirlenmişti. 25kasım 734 tarihinde ötükende ki karargahında çevresini sarmış oğulları, baş komutanı ve eşinin gözleri önünde üstünde savaş kıyafetleri ile son nefesini verirken elindeki kılıcını da aşağıya düşürdü. Bilge kağanın oğlu babası adına orhun nehrinde yeni bir anıt dikti ve kağanın şu sözlerini taşa kazıdı.

“Ey Türk üstte mavi gök çökmedikçe, Altta yağız yer delinmedikçe senin ilini ve töreni kim bozabilir?”

Beğen ve Paylaş

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir