Türk - İslam Medeniyetinin Astronomi Bilimini Keşfetmesi - Türk Otağı

Türk – İslam Medeniyetinin Astronomi Bilimini Keşfetmesi

Türk – İslam Medeniyetlerinin Bilimini Keşfetmesi, Doğuda kurulan ilk medreseler ve Astronomik Çalışmalar.

gökbilim islam
gökbilim islam

O dönemde Dünya’da Astronomi Biliminin Durumu:

Avrupa’da rasathane kurma çalışmaları 16. Yy sonlarında başlamıştır. Bu tarihten 700 yıl önceleri Bağdat, Şam, Semerkand rasathanelerinde astronomi araştırmalarının yapıldığı bilinmektedir.

Avrupa’da rasathane kurma çalışmalarının geç başlamasının nedenlerini birkaç cümle ile açıklayalım;

Batıda diğer bilimlerin yanında astronomide ihmal edilmiştir. Astronomiye ilişkin çalışmalar genelde takvim çalışmalarını oluşturduğu için rasathane kurmaya gerek duyulmamıştır.

Rasathane kurulabilmesi için araştırılmaları değerlendirilebilecek bilimsel eserlere gerek vardı. Bu eserler 12. Yy da Arapçadan Latinceye yapılan çevirilerle bilim dünyasına girmeye başladı. Bir başka değişle astronomi alanında doğu bilim çalışmaları batıya geç gelmiştir.

Oysa Türk İslam dünyasında devlet adamları tarafından bilim insanları destekleniyor, teşvik ediliyor ve gerekli çalışma alanları oluşturuluyor.

islam gökbilim
islam gökbilim

İlk Gözlem Evleri Nerede, Ne zaman ve Kim tarafından Kurulmuştur?

İlk gözlem evleri yani rasathaneler orta çağ İslam dünyasında ortaya çıktı. Kaynaklar İskenderiye de bir gözlem evinin bulunduğunu belirtmişse de bu gözlem amacıyla örgütlenmiş bir kurum niteliğinde değildi. İslam dünyasında pek çok gözlem evi vardı. Bunlardan büyük bir kısmı hükümdarlar tarafından kurulmuştu, ayrıca özel ve seyyar gözlemevleri de bulunmaktaydı. Buralarda düzenli ve sürekli günlük gözlemler yapılmıştı. Gözlem evlerinin sabit bir yeri, özenle ve dikkatle hazırlanmış aletleri, kütüphaneleri, gözlemcileri, hesapçıları ve bu gözlem ve hesapları değerlendiren astronomları vardı.

Gözlemevlerinin kuruluşundaki en önemli neden duyarlı gözlemlerin yapılabilmesi için alet boyutlarının büyütülebilmesiydi. Büyük boyutlu bu aletlerle yapılan gözlem sonucu elde edilen gözlem bilgileri zihr olarak adlandırılan tablolarda toplanmış ve ibadet vakitlerinin hazırlanması gibi günlük gereksinimleri içeren işlemler bu tablolar aracılığıyla yapılmıştır.

Orta çağ islam coğrafyasındaki ilk gözlem evleri Abbasi halifesi Memun tarafından 800 yılların başlarında kurulmuştur. Bunlardan ilki Bağdatta ki Şemmasiye, ikinciside Şamdaki Kasim gözlem eviydi.

Ancak bu gözlem evleri henüz gelişme evresinde bulundukları için çalışma programları güneş ve ay gözlemlerini içermekteydi. Yüksek eğitim ve öğretim kurumu olan medreseler ilk defa Selçuklu sultanı Alparslanın baş veziri Nizamül- Mülk tarafından 1063 yılında Nizamiye medresesi adıyla kuruldu.

cacabey

Cacabey Medresesinin Kurulması ve Faaliyetleri

, orta Anadoluda Kırşehirde inşa edilmiştir. Kitabesine göre Kılıçarslanın oğlu 3. Keyhüsrev zamanında Nurattin Cibril bin Caca tarafından yaptırılmış. Tarih 1272. Kırşehir emiri olan Cacabey bu medrese için iç Anadolunun birçok yerinde mezra, tarla, değirmen, bağ bahçe, dükkan, hamam ve ev bağışlamıştır.

10 mayıs 1272 yılında düzenlenen Arapça ve Moğolca vakfiyelerde gelirleri medresenin masraflarına harcanması için vakfedildiği belirtilen belgeleri günümüze ulaşmıştır.

1272 yılında inşa edilen Cacabey medresesinde astronomi eğitiminin yapıldığı söylenir. Bu medresede İslam hukuku, felsefe, tasavvuf ve astronomi dersleri de okutulurmuş. Günümüzde camii olarak kullanılan bu yapının eskiden medrese olduğu gerek kitabesinden gerekse mimari tarzından açık bir şekilde anlaşılmaktadır.

Batı dünyasını astronomi çalışmalarına yönelten İslam alimleri kullandıkları bütün astronomi aletlerini kendileri yapıyorlardı. Astronomi aletlerini her yıl geliştirerek daha büyük aletler tasarlayarak bilim dünyasına kazandırdı.

minber1
minber1

Bursa Ulu Camii’de Güneş Sistemini İçeren Mimber

Öte yandan  Türk – İslam Alimlerinin Astronomide ne tür bir ilerleme kayıt ettikleri Bursa Ulu Camii’de bulunan mimber ile ortaya konmuştur.

Bu mimberin kitabesinde “Mimma amile bi-resmi’s-Sultan-i’l Muazzam Bayezid bin Murad Han bi-tarihi isneyn ve sema-nemie”. Yani “Bu eser Murad Han oğlu büyük Sultan Bayezid Han’ın Emriyle 802 tarihinde yaptırılmıştır.” diye belirtiliyor.  Bu tarih hicri tarih, Ulu caminin miladi olarak 1399 yılında inşa edildiği anlaşılıyor.

Mihrapta yer alan Güneş Sisteminde 9 gezegen yer alıyor. Bunun da ötesinde işlenen gezegenlerin güneşe göre konumları ve büyüklükleri gerçek ölçülerle hemen hemen örtüşür oranlarda.

mimber gezegenler
mimber gezegenler

Beğen ve Paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

shares